De A40 bij Essen lijkt een doodnormale Duitse Autobahn. Een vierbaansweg, af en toe een viaduct, eindeloos asfalt in de toch al vrij grijze deelstaat Nordrhein-Westfalen.

Wie verder rijdt in de richting van het centrum van Essen, ziet ineens dat er een korte tekst staat op één van de viaducten. Op het volgende viaduct staan weer een paar woorden, en daarna nog een keer. Het heeft iets weg van een onbegrijpelijke vorm van moderne kunst, waar tienduizenden euro’s belastinggeld tegenaan zijn gesmeten. Gelukkig is dit iets heel anders (al is er inderdaad belastinggeld tegenaan gesmeten): het is de vereeuwiging van één van de belangrijkste momenten uit de Duitse naoorlogse geschiedenis.

Op de drie viaducten staat respectievelijk ‘Rahn müsste schieβen’ (‘Rahn zou moeten schieten’), ‘Rahn schieβt’ (‘Rahn schiet’) en ‘Tor! Tor! Tor’ (‘Goal! Goal! enz.’). Deze woorden werden in 1954 uitgesproken door Herbert Zimmermann, de commentator die verslag deed van de WK-finale, toen Helmut Rahn de beslissende 3-2 scoorde voor Duitsland. Het radioverslag is (samen met de beelden) uiteraard op Youtube te vinden. Er is zelfs een versie met Legopoppetjes van gemaakt, speciaal voor mensen die voetbal leuker vinden als het wordt gespeeld door gele speelgoedfiguurtjes waarvan de gezichtsuitdrukking nooit verandert.

Wereldwonder

Dat Duitsland op het WK in Zwitserland überhaupt de finale haalde was al een complete verrassing, en dat ze die ook nog wonnen was niets minder dan een wonder: Das Wunder von Bern. Duitsland speelde in Bern namelijk tegen het onoverwinnelijke Hongarije van sterspelers als Puskás, Kocsis en Hidegkuti. De Hongaren hadden met oogstrelend voetbal in 1952 goud gewonnen op de Olympische Spelen en hadden al vier jaar lang geen wedstrijd verloren. De finale begon ook precies zoals iedereen verwachtte: Hongarije stond binnen acht minuten met 2-0 voor, en het kon bijna niet meer mis gaan voor ze. Totdat het mis ging. Duitsland vocht zich terug van een achterstand (het begin van een Duitse traditie), en nog voor rust stond het weer gelijk. In de 84e minuut maakte Helmut Rahn zijn beslissende doelpunt, begeleid door het enerverende commentaar van Herbert Zimmermann.

Het verslag van Zimmermann staat in het Duitse collectieve geheugen gegrift, en sinds 2010 dus ook in drie viaducten. Dat is niet alleen vanwege de emotionele manier waarop hij het spektakelstuk beschreef, maar vooral vanwege de historische betekenis van deze overwinning. Het Duitse volk kon wel een positieve stimulans gebruiken na de zelfgemaakte vernietigingen van de Tweede Wereldoorlog en de gevoelens van schuld en schaamte die daarop volgden. De onverwachte WK-titel was precies wat ze nodig hadden.

“In een wedstrijd van 90 minuten tegen Hongarije werd het moderne Duitsland geboren”

Der Spiegelover de WK-finale van 1954

De Duitse spelers kregen direct na het toernooi dan ook een heldenontvangst. De ploeg ging met een speciale trein van Zwitserland naar München, en stopte onderweg op tussenstations. Op al die stations was een groot volksfeest georganiseerd. Ieder dorp liep leeg om de wereldkampioenen te zien, om bloemen en streekproducten te schenken, en om handtekeningen te vragen. Dat leidde overal tot chaotische taferelen, want de stations waren veel te klein voor de toeloop van tienduizenden mensen. In München stonden nog eens talloze mensen het team op te wachten, waarna iedere speler in een open Mercedes een rondrit door de stad kreeg.

Veel historici beschouwen het Wonder van Bern als het startschot voor de wederopstanding van het land. Der Spiegel schrijft zelfs dat “in een wedstrijd van 90 minuten tegen Hongarije het moderne Duitsland werd geboren.” Met hernieuwd zelfvertrouwen en een gevoel van erkenning gingen de Duitsers bouwen aan een betere toekomst, en de afloop is bekend: de Bondsrepubliek werd in de jaren ’50 en ‘60 in sneltreinvaart een economische grootmacht, en in politiek opzicht ontwikkelde het land zich tot een stabiele westerse democratie.

Het klinkt allemaal als een sprookje, en zoals altijd steken er wel een paar doornen uit dit sprookje. Duitsland had in de finale veel geluk met beslissingen van de scheidsrechter, die bijvoorbeeld een late gelijkmaker van Puskás (mogelijk onterecht) afkeurde wegens buitenspel. Bovendien zijn er hardnekkige beschuldigingen van dopinggebruik door het Duitse team, dat in de kleedkamers methamfetamine zou hebben gebruikt. Deze drug, die overigens een hoofdrol speelt in Breaking Bad, werd tijdens de Tweede Wereldoorlog door beide zijden gebruikt als stimuleringsmiddel. Er zijn veel aanwijzingen dat meth ook na de oorlog redelijk normaal werd gevonden en in de sport veelvuldig werd gebruikt als pepmiddel, dus de beschuldigingen kunnen best kloppen. Verder hadden de Duitsers zelfs geluk met het weer. In de stromende regen hadden ze veel profijt van de nieuwe afschroefbare noppen die ze van Adidas hadden gekregen. Bovendien speelde aanvoerder Fritz Walter altijd beter als het regende, want dan had hij minder last van de malaria die hij tijdens de Tweede Wereldoorlog had opgelopen.

 

Oorlogswonden

Zo is het WK van 1954 op veel manieren verbonden met de Tweede Wereldoorlog, die alle spelers actief hadden meegemaakt. Keeper Toni Turek overleefde bijvoorbeeld maar net een Russische granaatscherf die zijn helm doorboorde, en het verhaal van aanvoerder Fritz Walter is al helemaal fascinerend. Als Duitse soldaat belandde hij na de capitulatie in een Russisch krijgsgevangenenkamp. Van daaruit zou hij worden afgevoerd naar de snijdende kou van Siberië. Voordat het zover was, mocht hij echter nog meedoen aan een partijtje tegen Slowaakse kampbewakers – en het zou de belangrijkste wedstrijd van zijn leven worden. Hoewel hij verzwakt was door malaria speelde hij zó goed dat hij door de bewakers werd herkend. Daarop werd hij voorgesteld aan de voetbalgekke commandant van het kamp, die ervoor zorgde dat Fritz en zijn broer Ludwig niet naar Siberië werden afgevoerd en al in oktober 1945 terug naar huis konden. Zo had hij met zijn voetbaltalent misschien wel zijn eigen leven gered, en dat van zijn broer.

In het moderne Duitsland wordt het team van 1954 nog steeds geëerd met onder meer standbeelden, de al eerder genoemde viaducten, en het naar Fritz Walter vernoemde stadion van FC Kaiserlautern. Verder zijn er meerdere boeken, documentaires en films te vinden over het onderwerp, die bijna allemaal hetzelfde zeggen: het wonder van Bern gaat over veel meer dan alleen sport. Dit was het begin van een hele nieuwe tijd voor Duitsland.

 

Bronnen

http://www.rp-online.de/panorama/deutschland/wunder-von-bern-an-der-a-40-aid-1.2010695
https://www.dfb.de/news/detail/10-todestag-von-fritz-walter-34537/?no_cache=1
http://www.spiegel.de/international/germany-is-born-the-miracle-of-bern-a-420110.html
https://www.thescore.com/news/500807
http://fck.de/museum/2017/06/16/in-gedenken-an-die-legendaeren-walter-brueder/
Markwart Herzog (2014). Win Globally – Party Locally: The “Miracle of Berne” and its Local Reception. In: The FIFA World Cup 1930 – 2010: Politics, Commerce, Spectacle and Identities

Coverfoto: Flickr

Nooit meer een verhaal missen?

Vul dan hier je e-mailadres in om bij elk nieuw artikel een berichtje te krijgen. Ik hou zelf ook niet van spam, dus je mailadres zal nergens anders voor worden gebruikt!



Leave a Reply