Stel je voor: op een mooie dag besluit je om een groot huisfeest te organiseren. Je hebt weinig te besteden en je huis ziet er armoedig uit, maar dat wordt juist de charme van je feestje. Je verft de woonkamer, koopt een nieuw bankstel en een paar kratten bier die in de bonus zijn. Maar dan slaat het noodlot toe: je huis wordt getroffen door de zwaarste aardbeving aller tijden, waardoor de keuken en het konijnenhok instorten. Je buurman heeft er geen last van gehad en biedt aan om het feestje te verplaatsen naar zijn huis, maar je bent vastbesloten om er zelf een groot succes van te maken.

Je vraagt je nu waarschijnlijk af: hoe is het in godsnaam mogelijk dat die buurman geen schade heeft geleden door de zwaarste aardbeving aller tijden? Maar dat is niet belangrijk, want dit hele verhaal was maar een metafoor voor het WK van 1962. Het bankstel en het konijnenhok mag je dus gelijk weer vergeten – maar die aardbeving, die moet je nog even onthouden.

Chi chi chi, le le le

Mooie steden, goeie wijn en overweldigende landschappen: Chili is tegenwoordig een populaire reisbestemming. Het is bovendien één van de rijkste, veiligste en meest stabiele landen van Latijns-Amerika. Nog maar zestig jaar geleden was het land een stuk armer en minder bekend, een groot vraagteken aan de rand van de wereld. De poging van Chili om het WK van 1962 binnen te slepen leek dan ook kansloos, zeker toen voetbalreus Argentinië zich kandidaat stelde. De Argentijnen barstten van het zelfvertrouwen en schepten op dat ze het WK zelfs de volgende dag konden organiseren. Chili daarentegen zou de volgende dag nog niet eens een polonaise kunnen organiseren.

Maar door handig in te spelen op de politieke realiteit van de Koude Oorlog wist Chili veel communistische landen voor zich te winnen. Bovendien wezen de Chilenen op de statuten van de FIFA, waarin stond dat voetbal gestimuleerd diende te worden in minder ontwikkelde gebieden. Tegenwoordig zou dat argument waarschijnlijk niet aanslaan, maar in die tijd was de FIFA een stuk kleiner en minder geldbelust. En zo won Chili de verkiezing met 32 tegen 10 stemmen van Argentinië. De Chileense vertegenwoordiger Carlos Dittborn groeide in eigen land uit tot een legende met de woorden “porque no tenemos nada, lo haremos todo.” Omdat we niks hebben, zullen we alles doen.

De grootste schok aller tijden

Dat de Chilenen niks hadden, werd al gauw duidelijk. De Chileense voetbalbond was bijna failliet, er bestonden nauwelijks voorzieningen op het gebied van sport of toerisme en de regering wilde niet veel geld besteden aan het WK. Onder die moeilijke omstandigheden moesten de organisatoren acht steden en stadions klaarstomen voor een groot evenement. Ze begonnen met goede moed, maar toen de voorbereidingen eenmaal onderweg waren deelde Moeder Natuur een mokerslag uit.

Tien minuten lang werd de aarde door elkaar geschud, op die beruchte 22 mei 1960. De Valdivia-aardbeving had een kracht van ongeveer 9.5 op de schaal van Richter en is nog steeds de zwaarste beving ooit gemeten. De tsunami die erop volgde bereikte zelfs de kust van Hawaï en kostte daar aan 61 mensen het leven. In Chili vonden duizenden mensen de dood; de materiële schade was immens.

Ook de organisatie van het WK lag helemaal in puin. Van de acht speelsteden waren Valdivia, Talca, Concepción en Talcahuano zo zwaar getroffen dat ze moesten afhaken. Buurman Argentinië stelde voor om het WK naar zijn land te halen, net als een aantal Europese landen. Maar Chili was vastbesloten om het zelf te doen – zo’n voetbaltoernooi kon nog wel eens goed zijn voor het moraal.

De Slag van Santiago

Met hangen en wurgen en weinig geld bereidde Chili zich voor op het WK. Door fraude en incompetentie ging er veel mis bij de kaartverkoop, met lege stoeltjes tot gevolg. Deelnemende teams klaagden over de gebrekkige hygiëne in hotels en restaurants. Toeristen waren er nauwelijks. De Italiaanse krant La Nazione schreef dan ook een vernietigend verslag: “Het is krankzinnig dat Chili het WK organiseert. De telefoons werken niet, taxi’s zijn even moeilijk te vinden als trouwe echtgenoten, een bericht sturen naar Europa kost een fortuin. De bevolking lijdt aan ondervoeding, analfabetisme, alcoholisme en armoede. Santiago is vreselijk, hele wijken zijn overwoekerd door openlijke prostitutie.”

Toen deze kritische noten werden opgepikt door de Chileense pers, ontstak het hele land in nationalistische woede. De twee Italiaanse journalisten die het verslag hadden geschreven moesten het land ontvluchten, een Argentijnse journalist die werd aangezien voor een Italiaan werd het ziekenhuis in geslagen.

Een paar maanden later troffen Chili en Italië elkaar op het WK, en je raadt het al: dat ging niet helemaal goed. Of, zoals de presentator van de BBC de wedstrijd aankondigde: “The game you are about to see is the most stupid, appalling, disgusting and disgraceful exhibition of football in the history of the game.”

Binnen twaalf seconden floot scheidsrechter Ken Aston voor de eerste overtreding en al na acht minuten stuurde hij een Italiaan weg. Die weigerde te vertrekken en moest door de politie van het veld worden verwijderd. Scheldwoorden, vuisten, tackles en spuug vlogen door de lucht. De Chileen Leonel Sánchez brak met een linkse hoek de neus van een tegenstander, maar mocht blijven staan. De politie moest nog een keer het veld betreden om de strijdende partijen uit elkaar te houden.

Gebroken

Het was niet de enige wedstrijd die uitliep op een schoppartij. Volgens de Guardian was dit het medische resultaat van de eerste acht wedstrijden: drie gebroken benen, één gebroken enkel en een aantal gekneusde ribben. Een Joegoslaaf brak met een afgrijselijke tackle het been van een Rus en werd door zijn eigen voetbalbond (!) voor een jaar geschorst. De FIFA deed op een gegeven moment zelfs een oproep aan de 16 deelnemende landen om zich beter te gedragen, maar veel mocht het niet baten.

Ook achter de schermen werden er smerige spelletjes gespeeld. De Braziliaanse sterspeler Garrincha werd in de halve finale uit het veld gestuurd na een wraakactie tegen een Chileense verdediger die hem de hele wedstrijd hard aangepakt had. Normaal gesproken zou Garrincha daardoor geschorst zijn voor de finale, maar het liep net even anders. Eerst zette de president van Peru druk op de scheidsrechter (ook een Peruaan) om toch vooral geen streng wedstrijdrapport te schrijven. Bovendien kwam de grensrechter die de overtreding had geconstateerd niet opdagen bij de FIFA toen hij werd opgeroepen voor een getuigenis. Alles wijst erop dat hij was omgekocht door de Braziliaanse voetbalbond.

En zo mocht Garrincha gewoon de finale tegen Tsjechoslowakije spelen. Met hem in het team won Brazilië, één van de weinige landen die goed voetbal probeerde te spelen, zijn tweede wereldtitel op rij. Een spaarzaam hoogtepuntje van een verder armetierig toernooi.

Het einde (van een tijdperk)

Het WK van 1962 rammelde dus aan alle kanten. De organisatie was ondermaats, het voetbal was niet om aan te zien en eigenlijk was Chili – zeker na de aardbeving van 1960 – helemaal niet in staat om een groot sportevenement te organiseren. In veel opzichten bleek het WK van 1962 het laatste ‘pre-moderne’ wereldkampioenschap: chaotisch, relatief kleinschalig, weinig pers en publiek uit andere continenten.

Hoe anders zag de wereld er vier jaar later uit. Door de opkomst van de televisie explodeerde de populariteit van voetbal. De wedstrijden van het WK van 1966 in Engeland werden in tientallen landen live uitgezonden en door vierhonderd miljoen mensen bekeken. Vergelijk dat met de wedstrijden van 1962, die soms drie dagen later werden uitgezonden en soms helemaal niet. En dat is misschien maar goed ook.

 

Bronnen

https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/tackles-op-keelhoogte-in-slachtfeest-van-santiago~bf9908e2/

https://www.theguardian.com/football/blog/2014/mar/04/stunning-moments-no4-battle-of-santiago

Brenda Elsey (2014). Football at the “End” of the World: The 1962 World Cup. In: The FIFA World Cup 1930 – 2010: Politics, Commerce, Spectacle and Identities

David Yallop (2009). How they stole the game

Fabio Chisari (2006). When Football Went Global: Televising the 1966 World Cup, Historical Social Research

 

Coverfoto: Flickr

Leave a Reply